Uporczywy ból pięty

Dokuczający ból pięty ujawniający się w czasie obciążania stopy, zlokalizowany w dolno-przyśrodkowej części pięty -  to częsty problem pacjentów zgłaszających się do fizjoterapeuty. Największe bóle oraz sztywność odczuwane są w godzinach porannych podczas wstawania z łóżka oraz po okresie dłuższego odpoczynku lub bezruchu. Intensywność bólu maleje w trakcie ruchu, ale pojawia się na koniec dnia. Taka dolegliwość często prowadzi do czasowego wyłączenia z aktywności dnia codziennego.

W literaturze można znaleźć różne definicje takiego schorzenia – termin ,,ostroga piętowa’’ przypisuje ważną rolę w pojawieniu się dolegliwości bólowych obecności kostnej wyrośli na guzie piętowym. Z kolei termin ,,zapalenie powięzi podeszwowej’’ wskazuje na rozcięgno jako źródło bólu, bez związku z obecnością ostrogi lub jej brakiem.

Najnowsze badania jednak dowodzą, że to nie obecność  ostrogi piętowej, ani stanu zapalnego rozcięgna podeszwowego jest najczęstszym źródłem opisywanego wyżej bólu, a raczej patologia i zmiany degeneracyjne rozcięgna podeszwowego.


 

entezy.jpg

Przez lata wokół zagadnienia bólu pięty powstał pewnego rodzaju mit wiążący go jedynie z narastającym wyroślem kostnym - ostrogą piętową. Zmiana ta umiejscawia się na przyczepie ścięgna mięśnia zginacza krótkiego palców po stronie podeszwowej. Jej tworzenie jest związane z przewlekłymi mikrouszkodzeniami  (przeciążeniami) w miejscu przyczepu kostnego, a następnie z ich samoczynną naprawą (gojeniem), czyli mineralizacją blizny, gdzie źródłem minerałów staje się bliski przyczep kostny entezy (miejsce gdzie ścięgno przyczepia się do kości). Jednakże obecność ostrogi nie zawsze stwierdza się u osób z problemem zapalenia powięzi . Trzeba pamiętać, że ewentualna obecność ostrogi piętowej na zdjęciu RTG ma zupełnie drugorzędne znaczenie i nie powinna być traktowana jako istotny element choroby.

ostroga2.png

Powięź podeszwowa, czyli rozcięgno podeszwowe, to łącznotkankowe mocne pasmo, którego przyczep początkowy znajduje się na guzie piętowym biegnie w kierunku palców, dzieląc się na pięć pasm. Spośród tych pasm największe jest pasmo centralne, które przyczepia się do guza piętowego na kości piętowej po stronie podeszwowej.  Rolą powięzi jest zapewnienie podpory statycznej łukowi podłużnemu stopy oraz amortyzacja przy każdym kroku. Napinanie łuku stopy podczas obciążania oraz zwiększenie obciążenia powoduje rozciąganie i wydłużanie się rozcięgna podeszwowego, zwłaszcza w miejscu jego przyczepu na kości piętowej (miejsce znane nam z lokalizacji ,,ostrogi piętowej’’). Mięśnie funkcjonują wspólnie. Napięcie mięśniowe rozprzestrzenia się na całą taśmę (grupę) mięśniową. Udowodniona jest ciągłość systemu mięśniowego biegnącego od miednicy do stopy. Dlatego można spodziewać się, że nadmierne napięcia w obrębie rozcięgna podeszwowego przenoszone są wzdłuż całej taśmy mięśniowej kończyny dolnej.

stopa3.png

Zapalenie rozcięgna podeszwowego dotyczy sportowców, głównie biegaczy, oraz tych osób, których zawód i wykonywane często czynności dnia codziennego i zawodowego wymagają długotrwałego obciążania kończyn i powodują sumujące się mikrourazy tkanek miękkich okolicy guza piętowego, związane z uderzeniem pięty o podłoże. Otyłość to również ważny czynnik etiologiczny.

Wady stóp, takie jak płaskostopie, stopa wydrążona oraz koślawość pięty, predysponują do pojawienia się bólu w rejonie pięty. Również wzmożone napięcie mięśni tylnej strony łydki usposabia do bólu pięty.

Entezopatie rozcięgna podeszwowego czyli zespół bólowy pięty określany mianem ,,ostrogi piętowej’’ należy oczywiście różnicować i przed podjęciem terapii wykluczyć ewentualne złamania kości piętowej czy np. uszkodzenia w rejonie ścięgna Achillesa.

Klasyczne leczenie zachowawcze to przede wszystkim ćwiczenia rozciągające łydki, relaksacja rozcięgna podeszwowego, stosowanie wkładek korygujących, szyn nocnych, fizykoterapia, a dopiero w dalszej kolejności leczenie farmakologiczne i po dalszych niepowodzeniach leczenie operacyjne.

Najnowsze badania porównują skuteczność zachowawczego leczenia opartego na fizykoterapii z pracą indywidualną z pacjentem, opartą na technikach mięśniowo-powięziowych, terapii manualnej, pracy z punktami maksymalnego bólu. Potwierdzają one większą w leczenie bólu pięty i długoterminowy efekt przeciwbólowy z porównaniu z klasycznym podejściem, ponieważ analizowany jest cały łańcuch przyczynowo-skutkowy i problem rozwiązywany jest u źródła. Dlatego też tego rodzaju terapię proponujemy pacjentom w naszym gabinecie.

 

 

Piśmiennictwo:

1. Kuszewska M., Terapia mięsniowo-powięziowa w leczniu entezopatii rozcięgna podeszwowego, Praktyczna fizjoterapia i rehabilitacja, lipiec/sierpień 2015,

2. Rakowski A., Terapia Manualna Holistyczna, Centrum Terapii Manulanej, Poznań 2011,

3. Myers T. W., Taśmy anatomiczne, DB Publishing,2010,

4. Pichter P., Hebgen E., Punkty spustowe i łańcuchy mięśniowo - powięziowe w osteopatii i terapii manualnej, Łódź 2010.